Nasıl Hitap Etmeliyiz?

  • Bayım bir bakar mısınız?
  • Beyefendi bir bakar mısınız?
  • Bayan bir bakar mısınız?
  • Hanımefendi bir bakar mısınız?

Cinsiyet belirterek hitap etmek istediğinizde kullanacağınız kelimelerin uygun şekilde seçilmesi gerekir yoksa kabalık olarak da anlaşılabilmektedir. Bu yüzden hangi kelimenin nerede kullanılması gerektiğini bilmeliyiz. Bu yazımda hangi kelimelerin nerede kullanılması gerektiği hakkında kısa bilgiler vermek istiyorum.

Ben adam mıyım?
İng. İng.
Bay Men Bayan Women
Bey Gentleman Hanım Lady
Erkek Male Dişi Female
Oğlan Boy Kız Girl
Herif Esquire Hatun Wifie
Koca Husband Karı Wife
Adam Guy Kadın Dame

İnsanlara hitap ederken kullanılan kelimelerin uygun kelime çiftleri olup olmadığı önemlidir. Örneğin bir gösteri sırasında sunucu eğer, “Hanımefendiler ve baylar hoş geldiniz.” şeklinde bir açılış yaparsa, bay değil beyefendi diyeceksiniz diye tepki oluşturacaktır. Baylar sözü hanımefendi yanında uygun olmaz biraz kaba bir ifade olur. Aynı şekilde “Erkekler 400 metre ve bayanlar 400 metre finali birazdan başlayacak.” denildiğinde, erkekler sözünün yanına bayanlar yakışmaz hanımlar veya kadınlar daha uygun olur.

Biyolojik Cinsiyet Belirtme

Bir canlının cinsiyetini belirtirken dişi veya erkek olarak ifade edilir. Bir kedi için “Bu hanım bir kedidir.” denmez, “Bu dişi bir kedidir.” denilir veya “Bay bir köpek almak istiyorum.” yerine “Erkek bir köpek almak istiyorum.” daha uygun bir kullanımdır. İnsanlar için dişi veya erkek yerine kız veya oğlan ifadesi daha uygundur. Hamile bir kadına doktor “Hayırlı olsun çocuğunuz (dişi / erkek).” demez, “Hayırlı olsun bir (kızınız / oğlunuz) olacak.” der.

Hangi Kelimeler Daha Kibardır?

Herif kelimesi başta kulağa kaba gibi gelse de taşıdığı anlam itibariyle aslında kaba bir söz değildir. Herif genellikle orta yaştaki belli bir kariyere sahip kişiler için kullanılır. Kelime özünde gücü temsil eder. Hatta herif anlamına gelen (Esquire) isimli yabancı bir dergide ünlü sanatçılar ve siyasetçilere her ay yer verilmektedir.

Hatun kelimesi de aynı şekilde anlam olarak güç ve çekicilik ifade eder ve kaba bir ifade değildir. Dilin içerisindeki sözcükler bizimle beraber yaşarlar ve zamanla kullanım şekilleri, ifade ettikleri anlamlar değişebilir. 1980’ler de hatun ve herif kelimesi çok sık kullanılıyordu ama her geçen gün bu kelimelerin kullanımı daha da azaldı.

Bay ve bayan kelimeleri biraz resmi kelimelerdir ve pek kibar sözcükler değildir ama genel kullanıma uygundur. Kibarlık gerektirmeyen noktalarda rahatlıkla bu kelimeleri kullanabilirsiniz. Mesela tuvaletlerde, duşlarda, yatakhanelerde, mescitlerde ve diğer toplu mekanlarda bay ve bayan diye bir ayrım yapılabilir. Bu konuya yazının sonuna doğru tekrar değineceğim.

Karı ve koca kelimeleri eşler arasında daha sık kullanılan kelimelerdir. Çok kibar bir kullanım şekli olmasa da sıklıkla kullanılır. “Bugün size kocamın yaptığı bazı resimleri göstermek istiyorum.” yerine, “Bugün size beyimin yaptığı bazı resimleri göstermek istiyorum.” demek, daha kibardır.

Son olarak adam ve kadın kelimelerinin kullanımına bakarsak, örneğin “Kendine çeki düzen ver, biraz adam gibi ol.” diye bir söz vardır ama “Kendine çeki düzen ver, biraz bay gibi ol.” diye bir söz yoktur. Adam ve kadın sözcükleri daha ziyade güç ve olgunluk ifade ederler. Birde bu sözcükler genellikle evlenmiş kişiler için kullanılır. Evlenen bir oğlana adam, evlenmiş bir kıza da kadın denebilir. Bu yüzden genel kullanımlarda örneğin kadın mescit demek yerine bayan mescit demek daha doğrudur.

Sonuç olarak Türkçeden bazı kelimeleri kaba ve itici bulduğumuz için çıkartamayız. Örneğin küfürler çok kabadır, iticidir, kırıcıdır ama dil içerisinde bulunması da gerekir çünkü kullanım yeri vardır farklı anlamları vardır. Bayan mı? Kadın mı? diye yapılan tartışmalardan dolayı bu yazıyı yazmak istedim. Bayan kelimesinin rahatsız edici yanından dolayı bu kelimeyi hiç kullanmak istemeyen bir kitlenin varlığı garip buluyorum. Bayan yerine kullanacağınız kelimeler tam olarak aynı anlama çıkmadığı için ayrıca Türkçenin zenginliği açısından yeri gelince kullanılması gerekir. İnsanlara hitap ederken kullandığımız kelimelerin sadece doğru yerlerde kullanılmaya ihtiyaçları vardır.

0
0